Tôi viết bài viết này khi Sài Gòn đang vào mùa mưa…  Nó cũng giống trận mưa cách đây 10 năm trước, anh họ học Ngoại Thương của tôi truyền dạy nguyên lý BƯỚC NGOẶT LỚN cho tôi, từ đó giúp tôi có sự đột phá tiếng anh suốt bao ngày bế tắt. Ngày đó cũng là bước ngoặt của tôi, khởi đầu của mọi sự thay đổi, tôi học giỏi tiếng anh và thi đậu vào Ngoại Thương rồi trở thành 1 trong 5 người sáng lập Action English. Một thoáng trong tâm trí tôi, tôi hơi buồn vì thời gian trôi quá nhanh, vô tình, đến bất ngờ và đi vồ vập như những trận mưa của Sài Gòn. Trong cái tâm trạng ấy, tôi nhớ lại buổi trò chuyện đầy ý nghĩa 10 năm trước. Câu chuyện này sẽ truyền cảm hứng và giúp bạn tìm ra được bí mật giúp tôi đột phá tiếng anh, từ đó bạn có thể áp dụng cho bản thân của mình.

Có khi nào bạn trầm tư và nhìn lại toàn bộ tuổi thơ, tuổi thanh xuân của mình rồi tiếc nuối với hai từ giá như… Chắc có lẽ chúng ta thốt lên hai từ ấy, đơn giản vì thời gian trôi tựa áng mây trôi. Chúng ta đã bỏ qua quá nhiều thứ ở quá khứ, những điều chúng ta sợ, những điều chúng ta không dám hành động và những ước mơ còn dang dở.

Bạn đã không dám tỏ tình với crush của mình suốt 3 năm vì bạn sợ từ chối.

Bạn sợ mình thất nghiệp khi theo đuổi đam mê nên chọn ngôi trường hiện tại để rồi nhận ra nó không hợp với mình.

Bạn cảm thấy mình đã tuổi đôi mươi nhưng vẫn chưa làm được gì cho đời. Cảm giác đầy yếu kém khi thằng bạn cùng lớp đã có công ty riêng, vợ đẹp và tự lập.

Suy cho cùng, bạn hối tiếc vì những tháng ngày không cố gắng và những việc mình không dám làm.

Khi tôi nói đến đây, nhiều bạn trẻ hỏi tôi rằng “Stephanie ơi, chị nói em phải cố gắng, nhưng em không biết làm điều gì trước mắt cả.”

Bạn biết đấy, khi bạn không biết mình phải làm gì, bạn đang rơi vào cái bẫy tự lấp đầy của thời gian. Nguyên lý chung của cuộc sống, nước sẽ chảy vào chỗ trũng, cỏ dại sẽ mọc trong vườn hoang và sự tầm thường sẽ ăn mòn thời gian của bạn.

“Hi, I’m Robin Sharma…” tiếng youtube chợt bật lên bằng cách nào thì tôi cũng không biết. Nhưng bạn biết không? Robin Sharma là người thầy vĩ đại của tôi, nhờ ông ấy mà tôi học được cách lãnh đạo bản thân mình, kiến tạo tuổi trẻ ngoại hạng. Tôi không biết sẽ ra sao nếu như tôi không gặp được ông ấy. Có lẽ bây giờ tôi đang là một người tiêu cực, không có ước mơ… cũng sẽ không có bài viết tuyệt vời thế này dành cho bạn đây. Vì thế, hãy dành 5s để cám ơn ông ấy.

Liệu bạn đang nghĩ rằng tôi may mắn khi được Robin Sharma dạy về những triết lý cuộc sống, cách làm người, các nguyên lý chung của những công ty tầm cỡ? Cũng có thể đúng. Nhưng tôi muốn làm rõ hơn quan điểm điều này, may mắn bao gồm 2 yếu tố, sự chuẩn bị và may mắn. Trong đó sự chuẩn bị chiếm 99% rồi đấy. Và cũng có một câu nói rất hay, “khi bạn sẵn sàng người thầy sẽ xuất hiện”. Quả thật quá chuẩn xác.

Tôi đã chuẩn bị thay đổi và sẵn sàng… người thầy ấy xuất hiện. Tôi đã chuẩn bị những gì nào? Rất nhiều thứ, nhưng điều cơ bản nhất đó chính là Tiếng Anh.

Tôi tự hỏi rằng, nếu tôi không biết tiếng anh, chờ người nào đó có lòng tốt dịch hết sách, sub hết video của ông ấy sang tiếng Việt, có lẽ lúc ấy tôi cũng xanh cỏ rồi.

Cốc cốc!!! Bạn có đang tập trung vào những kiến thức thực tế mà tôi chia sẻ không vậy? Nếu có bạn sẽ nhận ra rằng, câu chuyện về thời gian và sự chuẩn bị tiếng anh nó có liên quan với nhau. Và sự liên quan ấy nhằm mục đích gì? Tất nhiên rồi, tôi muốn bạn có một lộ trình học tiếng anh giao tiếp chuẩn nhất.

Bạn đã đi lạc đường bao nhiêu năm rồi?

Đây là câu hỏi tôi đặt ra cho những bạn mới bắt đầu học ngoại ngữ. Hầu hết những người được hỏi sẽ không trả lời được câu này đâu. Bởi vì sao? “Có ai say mà nói mình đang say đâu” nếu người ta biết mình đang có hơi men thì sẽ dừng lại và không uống tiếp nữa, phải không? Đó cũng là một bài học dành cho bạn, nếu bạn không nhận ra được vấn đề mình đang gặp phải, bạn sẽ không bao giờ khắc phục được vấn đề đó.

Vậy hãy trả lời câu hỏi trên đi… bạn đã đi lạc đường trong việc học ngoại ngữ bao nhiêu năm rồi?

… Tôi vẫn đủ kiên nhẫn để chờ bạn suy nghĩ…

… Có câu trả lời chưa???….

Tiếp tục nào.

Tôi được hỏi câu hỏi đó vào ngày mưa Sài Gòn 10 năm trước. Một câu hỏi khiến tôi phải hững hờ, đứng hình vài giây… What? Tôi vẫn đang cố gắng để học tiếng anh giao tiếp mà… Người hỏi tôi ông anh họ – cựu sinh viên Ngoại Thương. Dưới ánh mắt ngưỡng mộ của tôi anh giải thích tiếp; hầu hết chúng ta đều chỉ chạy về phía trước, mà không biết mình đang chạy về đâu.

Tôi suy nghĩ, ủa thế hóa ra trước giờ mình học tiếng anh theo một cách hoàn toàn sai lầm à?

Các bạn biết đấy, tuy tôi ở ven Sài Gòn nhưng nhà tôi nghèo, không thể đến được trung tâm học tập, và bạn biết đấy, thời của tôi tiếng anh còn chưa được chú trọng lắm. Giáo viên hồi ấy của tôi, dạy tiếng anh giao tiếp nhưng  phát âm cũng không chuẩn. Chứ đừng nghĩ đến việc giao tiếp với người nước ngoài. Người ta bảo, không có cái ngu nào như cái ngu chọn nhầm thầy. Kì lạ nhỉ, tôi có được phép chọn giáo viên dạy tiếng anh của mình đâu. Bạn các thử tính xem từ lớp 3 đến lớp 10  là 8 năm… Tôi học tiếng anh 8 năm… Nhưng vẫn không nói được, không nghe được và cũng không đọc được tiếng anh. Trong khi đấy, theo các trung tâm tiếng anh, chỉ cần bạn học đúng lộ trình tiếng anh giao tiếp chậm nhất 1 – 2 năm bạn có thể giao tiếp thoải mái với người nước ngoài.

“Đúng đấy” ông anh họ như đọc được tâm trí của tôi.

“Hầu hết các nước dạy tiếng anh mà họ gọi đó là ngoại ngữ, họ đều dạy sai cách. Khiến học sinh khó tiếp thu và không thể sử dụng được thứ tiếng anh được học. Em thấy không, em học tiếng anh ở những năm cấp 1, cấp 2 như thế nào. Chỉ vỏn vẹn trong 2 khái niệm “từ vựng” và “ngữ pháp”. Chúng ta đã đi sai con đường ngay từ nhỏ em à. Nếu em không thoát khỏi lối mòn, em vẫn tiếp tục lạc lối”

Ánh mắt của tôi sáng lên vì những điều tuyệt vời mà anh ấy vừa chia sẻ? Tôi học yếu tiếng anh không phải vì tôi không có năng khiếu, không phải do tôi thiểu năng. Chỉ vì tôi không được theo đúng giáo trình.

“Em còn nhớ lúc nhỏ, nhà em có nuôi gà. Và em còn nhớ một lần gà mái ấp nở nguyên cả tổ ra những con gà con siêu dễ thương, trừ 1 quả chưa nở. Vì cả đàn gà đã nở nên gà mái phải dẫn chúng đi ăn. Quả trứng còn lại rất tội nghiệp, nó cựa quậy cố gắng thoát ra, nhưng chỉ uổng phí công sức. Một hồi lâu, em thấy rằng nếu tiếp tục như thế này sẽ không ổn. Thế em bèn dùng tay bóc quả trứng để chú gà ở bên trong chui ra. Em ngạc nhiên lắm anh ạ. Lông của nó còn dính vào người, dường như không đủ sức để đứng lên… Và hình như em đã gây ra một hành động khá ngu ngốc… Vài tiếng sau đó, chú gà bị chết vì không thể đứng dậy được, nó quá yếu… Chú và chết vì không nở theo đúng quá trình tự nhiên – chỉ vì em. Giá như lúc ấy, em mặc kệ, thì mọi việc đã không như vậy.”

“Quá đúng! Em không nên như vậy, hãy thuận theo tự nhiên. Hãy nghĩ về việc học ngôn ngữ đi. Không phải khi mới sinh ra đối với em Tiếng Việt cũng là ngoại ngữ hay sao? Khi đó em có học ngữ pháp và từ vựng trước như cách em học tiếng anh giao tiếp hiện tại hay không?” Anh nói với nụ cười trên môi, dường như đang muốn tôi khám phá điều gì đó rất thú vị và có thể giúp tôi học tốt tiếng anh hơn.

“Ơ-rê-ka ra rồi! Em, anh và tất cả mọi người, khi chúng ta mới sinh ra, tiếng Việt là ngoại ngữ. Và chúng ta không học ngữ pháp hay từ vựng trước đâu anh nhỉ? Chúng ta chỉ nghe, nghe và nghe. Chúng ta nghe mọi người xung quanh mình nói thứ tiếng kì lạ suốt 2 năm đầu. Và những đứa trẻ còn nhỏ rất thích bắt chước, tầm 2 năm tuổi chúng bắt đầu nói bập bẹ theo người lớn. “pa, pa…” Chúng ta không phát âm đúng trong những lần đầu nhại lại đâu. Chúng ta được sửa, nói lại và được sửa cho đến khi “tròn vành rõ chữ”. Có phải như vậy không anh?” Tôi trầm tư nghĩ về cách những đứa trẻ đang học nói.

“Em hiểu nhanh đấy. Thuận theo tự nhiên, khi học ngôn ngữ, chúng ta sẽ nghe và học phát âm chuẩn trước. Em thấy đấy, để em nói được tiếng Việt cũng phải mất 3-4 năm. Hơn thế nữa, em nghe liên tục trong suốt thời gian đó, hầu như mỗi phút mỗi giây. Rồi khi em tập phát âm những từ đơn giản “ba, mẹ, ăn…” em sẽ không đúng ngay từ đầu. Nhưng mọi người xung quanh không cười em. Họ khuyến khích em tiếp tục nói, tiếp tục thay đổi khẩu hình miệng, họ cổ vũ, vỗ tay, khen em khi em nói chuẩn hơn một xíu. Cho đến khi em phát âm rõ ràng từ đó. Quả thật là một quá trình gian khổ, nhưng có hai điểm ở đây khiến nó trở nên đơn giản. Thứ nhất, em không biết ngại, thứ hai, bố mẹ em cổ vũ em chứ không phải cười nhạo em.”

Cuộc đối thoại càng lúc càng trở nên thú vị, tôi nhận được rất nhiều bài học chỉ sau vài phút ngắn ngủi. Một niềm tin mãnh liệt rằng tôi đã sắp đến nơi chôn dấu bí kíp thành tài tiếng anh rồi. Bởi vì bạn thấy đấy, tiếng anh cũng là ngoại ngữ, tiếng Việt cũng là ngoại ngữ. Tiếng Việt phức tạp đến thế mà chúng ta còn luyện thành nữa, tiếng anh giao tiếp là chuyện nhỏ.

“Em không biết nữa, nhưng suốt bao nhiêu năm qua, em chưa bao giờ học phát âm tiếng anh hay thử giao tiếp tiếng anh. Anh biết đấy, nếu phát âm sai thì rất là ngại. Mà đã không phát âm chuẩn xác rồi nó gì đến việc hoàn thành từng câu hoàn thiện và giao tiếp tiếng anh. Đôi lúc em cũng cố gắng, vượt qua sự ngại ngùng để tập luyện. Nhưng em phát âm sai, tụi bạn lại cười vào mặt em. Nhất là những lúc cô bảo ai xung phong đọc bài tiếng anh…. Một vài lần như vậy, em không dám phát biểu thêm một lần nào nữa.” Tôi cười và kể lại kỷ niệm ấy. Tôi không biết tại sao mình lại ngại đến thế, tự ti đến thế. Bạn có trong trường hợp của tôi không? Chắc bạn cũng xấu hổ khi mình phát âm sai và bị người khác cười nhạo nhỉ?

“Người khác cười mình là chuyện thường tình em à. Lúc trước anh cũng bị cười rất nhiều. Nhưng anh mặc kệ không quan tâm. Em biết không? Bất kì ai cũng đã từng là người mới bắt đầu, như anh vậy nè! Anh cũng đã từng yếu tiếng anh như em, anh cũng phát âm sai. Có lúc anh nói tiếng anh mà người tây phải bảo anh viết ra giấy thì ông ấy mới hiểu. Đã có nhiều lần anh thất vọng về bản thân mình. Nhưng anh biết được rằng, chỉ cần cố gắng mỗi ngày, anh càng tiến dần đến sự hoàn hảo, nói tiếng anh chuẩn hơn. Và anh cần em nói tiếng anh chuẩn, em sẽ tự tin giao tiếp, những ngày tháng tới tiếng anh của em sẽ tiến bộ vượt bậc.”

Mắt tôi mở to ra trước sự chia sẻ của anh họ tôi, tôi không ngờ anh ấy tự tin đến mức không sợ người khác cười nhạo vì mình phát âm sai. Thật sao ư?

Anh ấy vẫn tiếp tục câu chuyện về lộ trình học tiếng anh giao tiếp của mình.

“Dung à! (tên Việt của tôi) Anh biết việc không quan tâm những đứa bạn xung quanh mình nghĩ rằng “mình đang có vấn đề về não” không hề dễ một chút nào. Đây là lời khuyên của anh dành cho em. Thứ nhất, nếu em thật sự muốn giỏi tiếng anh… tiếng anh thật sự quan trọng với em. Em sẽ vượt qua mọi nỗi sợ của mình. Hãy tưởng tượng xem, nếu ai đó dí khẩu súng vào đầu của em, bảo em hãy phát âm tiếng anh trước 1,000 người, em có làm hay không? Chắc chắn là làm rồi. Em còn sợ người khác cười nhạo, chỉ vì sự quyết tâm, sự hi sinh của em chưa đủ lớn. Em phải xem lại động lực học tiếng anh của mình. Nhưng anh biết, điều này cũng không dễ để thực hiện, do đó đây là lời khuyên thứ hai, em chưa tìm được môi trường phù hợp cho mình phát triển. Nếu bây giờ em về nhà, sau đó thấy một người đang cố gắng để phát âm tiếng anh, họ nói chưa chuẩn, em có cười hay kì thị họ không?”

“Không ạ!” Tôi đáp nhanh và dứt khoát để anh tiếp tục câu chuyện của mình.

“Em thấy không, chỉ cần em tìm kiếm được một nhóm người có tư duy như em, cùng học tiếng anh và cùng cổ vũ nhau. Một nhóm mà mọi người cũng khắc phục những lỗi phát âm cho nhau. Như lúc bố mẹ em sửa phát âm tiếng Việt cho em. Như vậy thì tuyệt vời như thế nào. Em sẽ tự tin và tiến bộ nhanh hơn rất nhiều. Anh muốn ngay tối hôm nay, em hãy tìm cho mình nhóm học tiếng anh cùng, nó rất quan trọng em biết không? Anh đã tiến bộ nhanh chóng khi có người cùng đồng hành trên chặng đường chinh phục tiếng anh giao tiếp của mình. Đây là cuộc hành trình dài, phải có người đồng hành, em không nên cô độc bước đi đâu. Hãy cố gắng tìm kiếm, không thiếu người cùng chung chí hướng với em đâu. “Hãy gõ, cửa sẽ mở” đây là câu trong kinh thành  anh tâm đắc nhất đấy.”

Lồng ngực của tôi cồn cào lên vì phấn khích, chỉ trong một vài phút nói chuyện ngắn ngủi từ một kẻ mơ hồ, đầy sự tự ti về khả năng học tiếng anh của mình. Bây giờ, tôi đã biết tại sao mình chưa giỏi tiếng anh và quan trọng hơn tôi sẽ làm gì trong những ngày tháng tiếp theo. Quả thật rất tuyệt vời.

“Bây giờ về, trước tiên em sẽ tìm một bộ giáo trình để luyện phát âm sao cho chuẩn nhất. Đồng thời em cũng sẽ tải lên youtube tìm các video về chủ đề em thích rồi tải file mp3 về nghe bất cứ khi nào em rảnh. Rồi em sẽ chia sẻ thêm bí mật này cho một vài bạn nữa để họ cùng em thực hiện chiến dịch đột phá tiếng anh giao tiếp trong hai tháng tới. Anh thấy có ổn không?”

“Đấy chính xác là những gì em phải làm. Lớp học anh đứng giảng sắp bắt đầu rồi, anh muốn dặn dò thêm em một số ý tưởng này:

Thứ nhất, khi em nghe tiếng anh, có thể em biết từ vựng đó, nhưng em không thể nghe ra nó. Không sao cả, trước giờ em phát âm sai cách, nên âm thanh của từ đó được lưu trong đầu em bị lệch so với cách phát âm của người bản ngữ. Việc của em phải phát âm chuẩn xác và nghe thật nhiều để quen với giọng tiếng anh. Em sẽ nghe được.

Thứ hai, khi em luyện nghe, có hai dạng, đó chính là nghe chủ động và nghe bị động. Nghe chủ động đơn giản em chú ý đến những gì em nghe, và hiểu những gì đoạn âm thanh đang đề cập đến, cuộc hội thoại đang đề cập đến. Nghe bị động là khi em chú ý đến một việc khác, mặc kệ những âm thanh vẫn liên tục phát ra. Giống lúc em ngồi quan café học bài và làm việc, nhạc vẫn bật nhưng em không để ý sự hiện diện của nó.

Thứ ba, tại sao em học từ vựng hay quên? Có rất nhiều lí do, nhưng lý do lớn nhất là em gặp từ vựng đó quá ít lần. Em biết không, theo nghiên cứu để não bộ nhớ từ vựng nào đó, nó phải lặp đi lặp lại 30 lần. Đây là cơ chế phản xạ có điều kiện, vùng ghi nhớ dài hạn, nếu có thời gian anh sẽ phân tích cho em nghe. Nhưng tạm thời bây giờ em cứ hiểu như vậy đi. Cách học từ vựng theo truyền thống của em đang gặp vấn đề, chưa lặp lại đủ số lần. Và chuyện quên những gì vừa mới học là điều hiển nhiên. anh biết nhiều lúc em học cả 100 từ, nhưng chỉ nhớ được 10 từ, và nếu gặp nó khi nghe, có thể em chỉ nghe ra một từ thôi.

Cách khắc phục ở đây là gì?

Hãy nghe chủ động một đoạn hội thoại trước. Nghe 3 lần đầu không dùng sub nhé. Đừng nản khi không hiểu hết. Hãy chọn những video có mức độ sao cho em hiểu được trên 80%. Lần thứ 4 em mở nghe lại với sub. Xem đến chỗ nào có từ em đã học mà em nghe không ra? Từ vựng nào em cảm thấy quen quen ở đâu đó nhưng em chưa biết? Từ vựng nào lặp đi lặp lại rất nhiều lần? Đó là những từ vựng cần học lại đó em. Và khi đó, khả năng nhớ những từ vựng đó sẽ cao hơn và hiệu quả hơn rất nhiều. Vì nó đã lặp đi lặp lại nhiều lần và đó là những từ vựng quan trọng (thuộc 3000 từ thông dụng). Sau đó thì làm sao? Lấy đoạn video ấy, tách mp3 ra và đưa vào chế độ nghe bị động. Em sẽ nhanh chóng hơn với quá trình luyện nghe của mình. Đấy là cách anh đã áp dụng và thành công, em hãy thử nhé. Vừa học từ vựng, vừa nghe chủ động và bị động luôn. Nhưng nó chưa phải là cách học nhanh nhất của anh, anh sẽ chia sẻ thêm khi gặp em ở buổi hẹn sau về BƯỚC NGOẶT LỚN. Anh rất mến những người trẻ tuổi mà ham học hỏi như em, sẵn sàng hi sinh thời gian để học tiếng anh.”

Anh ấy và tôi tạm biệt nhau, anh ấy đi đến với lớp học tiếng anh giao tiếp. Còn tôi về lại nhà với sự háo hức vô cùng về những điều mình sắp làm sau khi nghe được chia sẻ của anh về lộ trình học tiếng anh giao tiếp.

Vì bạn đã theo dõi cuộc trò chuyện ở đây, tôi muốn tặng bạn thêm vài từ khóa.

Tôi thường nghe ở một số kênh BBC,  VOA, Robin Sharma, Ted  (bạn search youtube nhé). Nhớ là phải có sub mới xem đó. Nếu bạn dùng coccoc thì nó cho phép tải được file mp3 về máy. Từ từ và tận hưởng thôi.

Còn giáo trình luyện phát âm ư? Hãy search google nha. Không thiếu đâu.

Tôi tạm dừng phần này ở đây. Nhưng tôi muốn có một lời hẹn với bạn. Đây chỉ là bước khởi động để bạn hiểu được mình phải làm gì tiếp theo thôi. Bài viết sau tôi sẽ chia sẻ chi tiết hơn về các học cụ thể cùng với các nguyên lý và nền tảng của việc học tiếng anh giao tiếp. Hẹn gặp lại.